O wydarzeniu
W dniu 21 listopada 2025 r. w wyjątkowej scenerii Teatru Ateneum w Warszawie odbywa się Gala Jubileuszowa z okazji 20 lat działalności Rady Szkolnictwa Wyższego i Nauki ZNP i 120-lecia Związku Nauczycielstwa Polskiego. To niezwykłe wydarzenie zgromadziło przedstawicieli świata nauki, szkolnictwa wyższego oraz partnerów społecznych, którzy od lat współtworzą przestrzeń dialogu i rozwoju polskiej edukacji akademickiej. Jubileusz był okazją do podsumowania dwóch dekad pracy na rzecz środowiska akademickiego, dialogu społecznego i obrony praw pracowników nauki i szkolnictwa wyższego. Uczestnicy Gali wysłuchali wykładów poświęconych historii ZNP. Wręczono także jubileuszowe odznaki, tytuły honorowe i statuetki dla zasłużonych członkiń i członków RSzWiN oraz ZNP.
Z ramienia ZNP obecni byli: Sławomir Broniarz – prezes ZNP, Grzegorz Gruchlik – wiceprezes Zarządu Głównego ZNP, Urszula Woźniak – wiceprezes Zarządu Głównego ZNP. Wśród gości znaleźli się m.in.: prof. dr hab. Zbigniew Marciniak – sekretarz generalny KRASP, Uniwersytet Warszawski, prof. dr hab. inż. Jan Szmidt – członek Prezydium RGNiSW, Politechnika Warszawska, dr Dominik Szczukocki, prof. UŁ – Przewodniczący KSN NSZZ „Solidarność”, Barbara Popielarz – wiceprzewodnicząca OPZZ, Halina Poszytek – przewodnicząca Rady OPZZ Woj. Mazowieckiego.
Złotą Odznakę – najwyższe wyróżnienie nadawane przez Zarząd Główny Związku Nauczycielstwa Polskiego za szczególne osiągnięcia w działalności związkowej, społecznej, oświatowej i naukowej m.in. otrzymali:
- dr inż. Artur Stec (WZ) – Prezes ZNP przy Politechnice Rzeszowskiej
- dr inż. Grzegorz Błąd (WEiI) – członek Zarządu ZNP przy Politechnice Rzeszowskiej
Odznaka jest wyróżnieniem jednostopniowym i może być przyznana tylko raz. Stanowi kontynuację Złotej Odznaki ZNP, która została wydana z okazji jubileuszu 50-lecia ZNP. Zasadniczo odznaka jest nadawana członkowi ZNP, jednak w szczególnych przypadkach wyróżniona może zostać osoba nienależąca do tej organizacji. Odznaczona może zostać także organizacja społeczna i instytucja.
Rys historyczny
RSzWiN ZNP została utworzona 15 października 2005 roku, kiedy na wspólnym posiedzeniu zebrały się dwie organizacje skupiające pracowników szkół wyższych i nauki – Rada Federacji Związków Nauczycielstwa Polskiego Szkół Wyższych i Nauki oraz Krajowa Rada Nauki ZNP. Aktualnie w skład RSWiN ZNP wchodzą 69 organizacje związkowe i 9 tys. członkiń i członków.
Związek Nauczycielstwa Polskiego jest najstarszym związkiem zawodowym w Polsce. Jego początki są nierozerwalnie związane z walką nauczycieli o prawo do nauczania w języku polskim.
W czasach zaborów nauczyciele zakładali organizacje, bo chcieli być silniejsi w walce o polską szkołę. Jedna z nich – Związek Nauczycieli Ludowych – powstała 1 października 1905 r. w Pilaszkowie koło Łowicza. W ten sposób 120 lat temu zrodziła się organizacja, która stała się zalążkiem Związku Nauczycielstwa Polskiego.
Ruch nauczycielski rozkwitał także w zaborze austriackim, gdzie na czele utworzonego 28 grudnia 1905 r. Krajowego Związku Nauczycielstwa Ludowego w Galicji stanął Stanisław Nowak. Związek powstał w Krakowie podczas zebrania delegatów z Galicji, tzw. Ankiety. Oprócz Nowaka czołową postacią tego ruchu był także Julian Smulikowski (1880-1934), współtwórca Związku, wiceprezes ZNP, poseł na Sejm w okresie II RP.
Wiele chwalebnych kart Związek zapisał przed pierwszą wojną światową i w II Rzeczypospolitej. Jego członkinie i członkowie brali udział w ruchu niepodległościowym, stąd ich bliskie kontakty z Marszałkiem Józefem Piłsudskim. Związek może też być dumny z postawy swoich członków, zwłaszcza podczas wojny polsko-bolszewickiej. Udział nauczycieli w tej wojnie docenił sam Marszałek i w 1921 r. przyjął honorowe członkostwo Związku, a do uczestników zjazdu w 1923 r. wypowiedział pamiętne słowa: „Obok pracy wojskowej, która byt nasz utrwaliła, utrwaliła swą krwią, jesteście tymi, którzy w prawdziwym odrodzeniu Polski i odrodzeniu człowieka polskiego macie największe prawo do zasługi”.
Od października 1980 roku ZNP działa jako federacja dwóch autonomicznych związków członkowskich: ZNP – Oświata, zrzeszając pracowników Oświaty i Wychowania oraz ZNP – Nauka, zrzeszający pracowników Szkół Wyższych i Instytutów Naukowych. Związek Nauczycielstwa Polskiego jest członkiem Międzynarodowej Federacji Związków Nauczycielskich (FISE) i Światowej Federacji Nauki.
